Akceptanci i agenci rozliczeniowi jako elementy rynku kart płatniczych

płatności bezgotówkowe, plastikowy pieniądz, karta debetowa prepaid, karty kredytoweAkceptanci

Ustawodawca zdefiniowała akceptanta jako odbiorcę innego niż konsument, na rzecz którego agent rozliczeniowy świadczy usługę płatniczą. Akceptantem zatem może zostać zarówno dowolny przedsiębiorca, jak też inny podmiot (np. urzędy gmin, urzędy skarbowe) pragnące umożliwić klientom/petentom dokonywanie transakcji za pośrednictwem instrumentów płatniczych. Musi on jednak, zależnie od systemu, w którym będzie działać zawrzeć odpowiednią umowę z innym podmiotem np. z agentem rozliczeniowym i zastosować odpowiednie oznakowanie, umożliwiające posiadaczowi karty zidentyfikowanie zakresu akceptowanych kart płatniczych. Punkt handlowo-usługowy przyjmujący zapłatę kartami płatniczymi musi się liczyć z następującymi opłatami (opłaty MSC – Merchant Services Charge):

  • interchange, stanowiąca przychód wydawców kart płatniczych,
  • assessment fees, stanowiące przychód organizacji kartowych,
  • marżą agentów rozliczeniowych.

Akceptanci mogą odmówić przyjęcia płatności kartą w określonych sytuacjach. Zalicza się do nich braku możliwości dokonania akceptacji transakcji płatniczej, zablokowanie lub upływ terminu ważności instrumentu płatniczego, stwierdzenia faktu posługiwania się instrumentem płatniczym przez osobę nieupoważnioną lub w przypadku wątpliwości odmowa okazania dokumentu tożsamości oraz niezgodność podpisu ze wzorem na instrumencie płatniczym.

Agenci rozliczeniowi

Podstawowym zadaniem agenta rozliczeniowego (centrum autoryzacyjno-rozliczeniowe, acquirer) jest stworzenie odpowiedniej infrastruktury, umożliwiającym posiadaczom kart dokonywanie za ich pośrednictwem płatności na rzecz akceptantów. Infrastruktura oznacza akceptantów wyposażonych w odpowiednie narzędzia przystosowane do przyjmowania płatności kartami (np. terminale POS) oraz zapewniający bezpieczeństwo system autoryzacyjny i rozliczeniowy. Stworzona infrastruktura musi być przystosowana do wprowadzania w niej zmian zgodnie z przepisami prawa oraz wymogami organizacji kartowych.

Zgodnie z poniższym schematem obowiązki agenta rozliczeniowego w przypadku modelu dwustronnego i trójstronnego pełni podmiot emitujący karty. Do obowiązków tego podmiotu należą techniczne aspekty związane z emitowaniem kart, obsługą transakcji oraz warunki wydawania i akceptacji kart.

posiadacz karty organizacja płatnicza schemat model transakcji kartą płatnicząŹródło: opracowanie własne.            

System trójstronny wykorzystywany jest w wielu krajach przez organizacje klubowe (American Express, Diners Club), natomiast organizacje scentralizowane (Visa, MasterCard, JCB) funkcjonują w ramach otwartego czterostronnego modelu płatności[1].

transakcja kartą płatniczą system czterostronny agent rozliczeniowy akceptantŹródło: opracowanie własne.

W przypadku czterostronnego systemu kart płatniczych funkcja wydawcy karty i agenta rozliczeniowego jest rozdzielona, przez co funkcje te mogą być wykonywane przez różne, niezależne od siebie podmioty[2]. Wadą takiego rozwiązania jest jednak występowanie prowizji interchange oraz konieczność licencjonowania agentów rozliczeniowych. Agentami rozliczeniowymi w Polsce są następujące podmioty: Bank Pekao SA, Credit Agricole Bank Polska S.A., eCard (TF SKOK SA), Elavon Financial Services Ltd., Centrum Elektronicznych Usług Płatniczych eService Sp. z o.o., First Data Polska S.A. (Bank Millennium), IT CARD Centrum Technologii Płatniczych SA (Bank Polskiej Spółdzielczości SA), PaySquare SE Oddział w Polsce, PayTel S.A. (mBank SA), PayU SA, Polskie ePłatności SA (Bank BPH SA), Raiffeisen Polbank (Raiffeisen Bank Polska SA), SIX Payment Service (Europe) SA.

Centrum autoryzacyjno-rozliczeniowe zobowiązane jest przekazywać kwartalnie do NBP następujące informacje:

  • liczbę akceptantów, na rzecz których świadczy usługę płatniczą,
  • liczbę i wartość wykonanych transakcji płatniczych, których dotyczyła usługa płatnicza,
  • liczbę i wartość wykonanych transakcji płatniczych naruszających przepisy prawa lub reguły uczciwego obrotu oraz wysokość spowodowanych nimi strat agenta rozliczeniowego i akceptantów.

[1] K. Maciejewski, Uczestnicy obrotu bezgotówkowego na rynku Polskim, [w:] Obrót bezgotówkowy w Polsce, (red.) H. Żukowska M. Żukowski, Wydawnictwo KUL, Lublin 2013, s. 67.

[2] Ibidem, s. 67-68.