Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 2 – Infrastruktura rynku kart płatniczych

płatności bezgotówkowe, plastikowy pieniądz, karta debetowa prepaid, karty kredytowePoprzedni wpis: Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 1 – Liczba kart płatniczych, a więcej wiedzy o kartach płatniczych znajdziesz tutaj.

Liczba bankomatów

Bankomaty są urządzeniami umożliwiającymi bankom redukcję zatrudnienia i sieci placówek, a tym samym wysokich kosztów poprzez zapewnienie klientom dostępu do podstawowych usług, o każdej porze dnia i w różnych, nawet trudno dostępnych punktach. Jest to główną przyczyną popularności tego typu urządzeń.

Liczba bankomatów (w szt.) i średnia dzienna liczba transakcji przypadająca na jeden bankomat na koniec poszczególnych lat.

Rok Liczba bankomatów Dynamika r/r (w %) Średnia dzienna liczba wypłat z jednego bankomatu Dynamika r/r (w %)
2006 9938 157
2007 11542 116,14 148 94,27
2008 13575 117,61 134 90,54
2009 15883 117,00 118 88,06
2010 16902 106,42 110 93,22
2011 17761 105,08 114 103,64
2012 18667 105,10 110 96,49
2013 18903 101,26 112 101,82
2014 20531 108,61 98 87,50
2015 22143 107,85 92 93,88
2016 23451 105,91 80 86,96

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

Najwyższa roczna dynamika przyrostu liczby bankomatów miała miejsce w trzech pierwszych badanych latach, kiedy to wynosiła odpowiednio 116,14%, 117,61% i 117,00%. W kolejnych latach bankomatów ciągle przybywało, ale przyrost ich liczby w porównaniu do roku poprzedniego już nigdy nie przekroczył 10%. W ciągu dziesięciu lat liczba bankomatów wzrosła o 13 513 szt. (235,97%).

Wraz ze wzrostem liczby tych urządzeń spadała średnia dzienna liczba transakcji w nich dokonywana. Na przestrzeni lat 2006-2016 zmniejszyła się ona prawie o połowę z 157 do 80. Tylko w ciągu roku 2011 i 2013 odnotowane zostały niewielkie wzrosty średniej dziennej liczby transakcji w bankomatach.

 Akceptanci

Akceptanci są jednym z podstawowych elementów rynku kart płatniczych. Zmianę ich liczby na przestrzeni lat 2006-2016 przedstawia wykres na kolejnej stronie.

Liczba akceptantów (w tys. szt.) na koniec poszczególnych lat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

W latach 2006-2016 liczba akceptantów zwiększyła się o 146,6 tys. (187,95%), większość tej wartości dotyczy lat 2014-2016, kiedy to liczba akceptantów zwiększyła się łącznie o 84,8 tys. Akceptantów w ujęciu procentowym najwolniej przybywało w roku 2007 (wzrost o 2,69%) i 2008 (wzrost o 2,25%), a najszybciej natomiast w roku 2014 (wzrost o 16,58%) i 2015 (wzrost o 20,73%). Po raz pierwszy granica 100 tys. akceptantów została przekroczona w 2010 roku, a 200 tys. w 2016 roku. Najistotniejszym elementem, który dobrze świadczy o rozwoju rynku kart płatniczych jest jednak to, że wzrosty miały miejsce we wszystkich analizowanych latach. Można przypuszczać zatem, że jeżeli jakiś podmiot zdecydował się akceptować karty płatnicze, to przeważnie nie wycofuje się z tego posunięcia.

Punkty handlowo-usługowe akceptujące płatności kar

Liczba punktów handlowo-usługowych akceptujących płatności kartą w znacznej mierze jest pochodną liczby akceptantów oraz rozmiarów sieci ich placówek. Wskaźnik ten najlepiej obrazuje dostępność sieci akceptacji dla potencjalnych klientów posługujących się bezgotówkowymi instrumentami płatniczymi[1].

Liczba punktów handlowo-usługowych (w tys. szt.) akceptujących płatności kartowe na koniec kolejnych lat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

Liczba punktów handlowo-usługowych akceptujących płatności kartą w ujęciu rocznym zwiększa się nieprzerwanie od 2007 roku, kiedy to ich liczba w porównaniu do 2006 roku nieznacznie się zmniejszyła o 1,1 tys. sztuk (0,81%), z 136,6 tys. szt. do 135,5 tys. sz. Wysoka dynamika tego procesu obserwowalna jest w całym okresie, lecz największe przyrosty miały miejsce w trzech ostatnich analizowanych latach (kolejno o 16,92%, 19,21% i 15,02%), czyli od momentu drastycznego obniżenia opłaty interchange obciążającej w znacznym stopniu akceptanta, a stanowiącej przychód emitenta karty. Niskie koszty przyjmowania zapłaty kartą płatniczą najlepiej bowiem motywują akceptantów do zwiększania liczby placówek, w których udostępniana jest taka możliwość. W latach 2014-2016 liczba punktów handlowo-usługowych akceptujące płatności kartą zwiększyła się aż o 157,6 tys. szt., czyli o 32,9 tys. szt. więcej niż w ciągu siedmiu poprzednich lat.

Terminale POS

Terminale POS są obecnie nieodzownym elementem praktycznie każdego większego punktu handlowego lub usługowego, o czym świadczyć może ich liczba, która w 2016 roku przekroczyła pół miliona.

Ogólna liczba terminali POS (w tys. szt.) i liczba terminali POS przystosowanych do obsługi transakcji zbliżeniowych (w tys. szt.) na koniec poszczególnych lat.

Rok Liczba terminali POS Dynamika r/r (w %) liczby terminali POS Liczba terminali POS akceptujących karty zbliżeniowe Dynamika r/r (w %) liczby terminali POS akceptujących karty zbliżeniowe
2006 141 0
2007 171 121,28 0
2008 198 115,79 1
2009 209 105,56 6 600,00
2010 247 118,18 13 216,67
2011 266 107,69 48 369,23
2012 290 109,02 105 218,75
2013 326 112,41 170 161,90
2014 398 122,09 288 169,41
2015 463 116,33 397 137,85
2016 531 114,69 485 122,17

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych oraz M. Polasik, Innowacje płatnicze stosowane w fizycznych punktach sprzedaży – szansa dla obrotu bezgotówkowego w Polsce, [w:] Obrót bezgotówkowy w Polsce, (red.) H. Żukowska M. Żukowski, Wydawnictwo KUL, Lublin 2013, s. 91.

W 2006 roku w Polsce liczba terminali POS wynosiła 141 tys. szt. i z roku na rok ciągle wzrastała. W 2016 roku została osiągnięta wartości 531 tys. szt. terminali POS, czyli było ich o 276,60% więcej niż dziesięć lat wcześniej. Dynamika przyrostu liczby terminali w porównaniu rok do roku tylko trzykrotnie w 2009, 2011 i 2012 roku była niższa niż 110%. Świadczy to o pozytywnych zmianach zachodzących na szerokorozumianym rynku akceptacji kart płatniczych w badanym okresie.

Największą innowacją w ostatnich latach w dziedzinie terminali POS, która została dość szybka zaadaptowana i obecnie jest standardem, jest wyposażanie tychże terminali w czytnik kart zbliżeniowych. Na koniec 2016 roku 91,34 terminali POS w Polsce umożliwiało dokonanie transakcji kartą zbliżeniową, co jest jednym z lepszych wyników w Unii Europejskiej. Zanim jednak osiągnięto ten sukces w latach 2007-2010 niezbędne były finansowe zachęty ze stron organizacji kartowych dla agentów rozliczeniowych, aby promować tego typu rozwiązanie, które wówczas na skutek małej liczby kart zbliżeniowych nie było jeszcze uzasadnione od strony ekonomicznej[2]. W kolejnych latach czynnikiem, który uzasadniał kosztowną modernizację sieci terminali POS były działania banków, które w wielu przypadkach wydawały wyłącznie karty zbliżeniowe. Najniższa dynamika przyrostu liczby terminali POS przystosowanych do akceptacji kart zbliżeniowych miała miejsce w 2016 roku. Jest to efekt wspominanej wcześniej rekomendacji KNF skierowanej do banków oraz wysokiego nasycenia rynku.

Wypłaty sklepowe (cash back)

Podstawowe informacje o wypłatach sklepowych dostępne są w tym miejscu: cash back.

Liczba, łączna wartość i średnia wartość wypłaty sklepowej w kolejnych kwartałach lat 2007-2016.

Kolejne kwartały Liczba wypłat sklepowych (mln szt.) Dynamika Q/Q liczby wypłat sklepowych (w %) Wartość wypłat sklepowych (mln zł) Dynamika Q/Q wartości wypłat sklepowych (w %) Średnia wartość transakcji (w zł) Dynamika Q/Q średniej kwoty transakcji (w %)
2007 Q1 0,01 1,0 100
2007 Q2 0,02 200,00 2,1 210,00 105 105,00
2007 Q3 0,04 200,00 3,9 185,71 98 92,86
2007 Q4 0,05 125,00 5,2 133,33 104 106,67
2008 Q1 0,06 120,00 6,3 121,15 105 100,96
2008 Q2 0,08 133,33 8,6 136,51 108 102,38
2008 Q3 0,10 125,00 10,1 117,44 101 93,95
2008 Q4 0,12 120,00 12,9 127,72 108 106,44
2009 Q1 0,15 125,00 15,5 120,16 103 96,12
2009 Q2 0,18 120,00 18,6 120,00 103 100,00
2009 Q3 0,19 105,56 19,9 106,99 105 101,36
2009 Q4 0,21 110,53 23,0 115,58 110 104,57
2010 Q1 0,26 123,81 26,4 114,78 102 92,71
2010 Q2 0,28 107,69 29,8 112,88 106 104,82
2010 Q3 0,30 107,14 33,6 112,75 112 105,23
2010 Q4 0,34 113,33 38,4 114,29 113 100,84
2011 Q1 0,37 108,82 40,8 106,25 110 97,64
2011 Q2 0,42 113,51 47,7 116,91 114 102,99
2011 Q3 0,43 102,38 49,9 104,61 116 102,18
2011 Q4 0,48 111,63 55,1 110,42 115 98,92
2012 Q1 0,56 116,67 64,2 116,52 115 99,87
2012 Q2 0,70 125,00 79,6 123,99 114 99,19
2012 Q3 0,70 100,00 80,8 101,51 115 101,51
2012 Q4 0,70 100,00 82,6 102,23 118 102,23
2013 Q1 0,76 108,57 88,8 107,51 117 99,02
2013 Q2 0,84 110,53 97,2 109,46 116 99,03
2013 Q3 0,86 102,38 99,4 102,26 116 99,89
2013 Q4 0,87 101,16 94,3 94,87 108 93,78
2014 Q1 0,88 101,15 97,6 103,50 111 102,32
2014 Q2 1,15 130,68 126,2 129,30 110 98,95
2014 Q3 1,33 115,65 146,1 115,77 110 100,10
2014 Q4 1,36 102,26 156,6 107,19 115 104,82
2015 Q1 1,50 110,29 157,7 100,70 105 91,30
2015 Q2 1,98 132,00 175,3 111,16 89 84,21
2015 Q3 2,12 107,07 221,3 126,24 104 117,90
2015 Q4 2,25 106,13 235,0 106,19 104 100,06
2016 Q1 2,34 104,00 242,4 103,15 104 99,18
2016 Q2 2,89 123,50 299,3 123,47 104 99,98
2016 Q3 2,96 102,42 322,4 107,72 109 105,17
2016 Q4 3,13 105,74 351,1 108,90 112 102,99

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych oraz M. Rabong, Raport na temat usługi cash back na polskim rynku, NBP, http://www.nbp.pl/systemplatniczy/cash-back/cashback2014.pdf,

Usługa cash back funkcjonuje w naszym kraju od 2006 roku, kiedy to dokonano łącznie 6 874 takich transakcji (404 w trzecim kwartale i 6 470 w czwartym kwartale). W czwartym kwartale 2016 dokonano natomiast 3,13 mln takich transakcji, czyli o 48 277,16% więcej niż w czwartym kwartale roku 2006. Tak duża różnica jest wynikiem wysokiej dynamiki upowszechniania się wypłat sklepowych w ciągu całego analizowanego okresu. Agenci rozliczeniowi w celu udostępnienie tej usługi wymagają bowiem przeważnie aneksu do istniejącej umowy lub wyłącznie zgłoszenia zapotrzebowania. W żadnym z kwartałów liczba wypłat sklepowych w porównaniu do kwartału poprzedniego się nie zmniejszyła. Jest to o tyle zaskakujące, że w wielu aspektach dotyczących rynku kart płatniczych obserwowalne są znaczę wąchania sezonowe.

Jednokrotne zmniejszeniu miało natomiast miejsce w przypadku wartości wypłat sklepowych, w czwartym kwartale 2013 roku w porównaniu do trzeciego kwartału 2013 roku o 5,13% (5,1 mln zł). Nie zmienia to faktu, że od pierwszego kwartału 2007 do czwartego kwartału 2016 roku kwartalna wartość wypłat sklepowych zwiększyła się o 35 100,00%. Wartość taka nie jest jednak niczym wyjątkowym, porównujemy bowiem początki usługi cash back z okresem, kiedy jest już ona dobrze znana dużej części społeczeństwa.

Pomimo wzrostu liczby i wartości wypłat sklepowych usługa ta wydaje się być zagrożeniem dla bankomatów wyłącznie w niewielki zakresie, dotyczącym wypłat niskokwotowych. W całym badanym okresie średnia wartość pojedynczej transakcji oscyluje bowiem przeważnie w granicach 100-120 zł, pomimo zwiększania górnych limitów kwot, którą klient może pobrać z kasy sprzedawcy. Związane jest to z mentalnością klientów pobierających za pośrednictwem usługi cash back środków na bieżące potrzeby oraz zapewne brakiem wystarczającej gotówki w kasach niektórych akceptantów.

Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 3 – Transakcje dokonane za pośrednictwem kart płatniczych

[1] Informacja o kartach płatniczych IV kwartał 2016r., NBP, http://www.nbp.pl/systemplatniczy/karty/q_04_2016.pdf, s. 24.
[2] M. Polasik, Innowacje płatnicze stosowane w fizycznych punktach sprzedaży – szansa dla obrotu bezgotówko-wego w Polsce, [w:] Obrót bezgotówkowy w Polsce, (red.) H. Żukowska M. Żukowski, Wydawnictwo KUL, Lu-blin 2013, s. 91.
[3] A. Borcuch, Bankowość elektroniczna w Polsce, CeDeWu, Warszawa 2011, s. 80.
[4] M. Rabong, Raport na temat usługi cash back na polskim rynku, NBP, http://www.nbp.pl/systemplatniczy/cash-back/cashback2014.pdf, [Dostęp: 20.08.2017], s. 26.
[5] Ibidem, s. 27.
[6] Ibidem, s. 29.