Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 3 – Transakcje dokonane za pośrednictwem kart płatniczych

płatności bezgotówkowe, plastikowy pieniądz, karta debetowa prepaid, karty kredytowe

Poprzednie części:
Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 1 – Liczba kart płatniczych
Analiza polskiego rynku kart płatniczych w latach 2006-2016 cz. 2 – Infrastruktura rynku kart płatniczych

Liczba przeprowadzonych transakcji

Liczba transakcji dokonanych za pośrednictwem kart płatniczych zależy pośrednio lub bezpośrednio od wielu różnych czynników. Do głównych z nich można zaliczyć liczbę aktywnych kart płatniczych, bankomatów, placówek i urządzeń akceptantów, rozwiązań technologicznych, przyzwyczajeń i mentalności posiadaczy kart, zmiany liczby ludności oraz uregulowań prawnych i organizacyjnych (w tym stawki opłaty interchange).

Liczba transakcji (w mln szt.) dokonanych za pośrednictwem kart płatniczych w danym latach.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

W latach 2006-2016 liczba transakcji dokonanych za pośrednictwem kart płatniczych w ujęciu rocznym ciągle się zwiększała, łączny przyrost wyniósł 805 mln szt. (331,28%) transakcji. Jest to bardzo pozytywny sygnał dla całego rynku kartowego świadczący o tym, że klienci chętnie dokonują zapłaty kartami płatniczymi, jeżeli posiadają taką możliwość. Największe przyrosty liczby transakcji miały miejsce w trzech ostatnich analizowanych latach (o 77,03% w porównaniu do roku 2014), ich liczba zwiększyła się w tym okresie bardziej niż w czasie poprzednich siedmiu lat. Jest to zapewne efekt obniżki opłaty interchange, pociągającej za sobą zwiększenie się liczby punktów akceptujących płatności kartami.

Posiadacze różnych typów kart wykazywali w czasie ostatnich dziesięciu lat różną wrażliwość na dokonujące się zmiany. Co jest konsekwencją wielu różnych czynników i uwarunkowań związanych z samymi kartami, jak i sposobem ich wykorzystywania przez posiadaczy. W celu zobrazowania tej tezy w tabeli na kolejnej stronie przedstawiono strukturę przeprowadzonych transakcji przy uwzględnieniu jednego z głównych podziałów kart, którym jest sposób rozliczania transakcji.

Struktura liczby przeprowadzonych transakcji przy użyciu kart wg typu rozliczenia transakcji (w %) na koniec poszczególnych lat.

Rok Karty debetowe Karty kredytowe Karty obciążeniowe Karty przedpłacone
2006 86,8 11,2 2,0  –
2007 85,9 12,6 1,5  –
2008 85,3 13,4 1,3  –
2009 85,6 13,1 1,1  –
2010 86,8 12,3 0,9   –
2011 87,9 11,4 0,7   –
2012 88,2 11,2 0,6   –
2013 88,3 11,2 0,5   –
2014 89,0 10,6 0,4   –
2015 90,0 9,2 0,3 0,5
2016 90,6 8,6 0,3 0,5

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

Nieprzerwanie od końca 2006 roku dominującą rolę w strukturze przeprowadzonych transakcji według typu rozliczenia transakcji posiadają karty debetowe. Ich udział razem z kartami przedpłaconymi (wyodrębnionymi z grupy kart debetowych w raportach NBP dopiero w 2015 roku) zwiększył się w całym omawianym okresie z 86,8% do 91,1%, czyli o 4,3 p.p. Jest to jednak wartość niższa niż wzrost udziału tych kart w ogólnej liczbie wszystkich kart wynoszący 12,49 p.p. Biorąc pod uwagę ten fakt oraz, że udział kart obciążeniowych w omawianej strukturze zmniejszył się nieproporcjonalnie bardziej do spadku ich liczby, można stwierdzić, że liczba transakcji dokonanych pojedynczą kartą kredytową w latach 2006-2016 zwiększyła się znacząco bardziej niż w przypadku innych kart. Pomimo tego przyrost liczby kart debetowych oraz spadek liczby kart kredytowych na przestrzeni dziesięciu lat, doprowadził do tego, że udział kart kredytowych w liczbie przeprowadzonych transakcji zmniejszył się ostatecznie z 11,2% do 8,6% (spadek o 2,6 p.p.).

Wartość transakcji

Łączna wartość transakcji (zarówno gotówkowych jak i bezgotówkowych) dokonanych za pośrednictwem kart płatniczych zależy od liczby transakcji oraz ich średniej wartości. Oczywiste jest jednak, że obydwa te parametry mogą zachowywać się w odrębny sposób. Ostateczny wzrost lub spadek wartości transakcji uzależniony jest od tego, który czynnik zmienił się w bardziej istotny sposób.

Wartość (w mld zł) transakcji kartami płatniczymi na koniec poszczególnych analizowanych lat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

W okresie od 2006 do 2016 roku wartość transakcji dokonanych za pośrednictwem kart płatniczych w ujęciu rocznym nieprzerwanie wzrastała. Trend ten można uznać za kolejny argument świadczący o tym, że w analizowanym okresie rynek kart płatniczych w Polsce rozwijał się nad wyraz dynamicznie. Na przestrzeni analizowanych lat łączna wartość transakcji wzrosła bowiem z 60,4 mld zł do 155,5 mld zł, czyli o 157,45%. Najdynamiczniejsze wzrosty miały miejsce w roku 2007 (o 19,37%), 2015 (o 12,06%) i 2016 (o 14,59%).

W latach 2014-2016, czyli po obniżeniu opłaty interchange wartość transakcji dokonanych kartami płatniczymi zwiększyła się łącznie o 41,8 mld zł, wzrost ten był zatem mniejszy niż w okresie siedmiu poprzednich lat. Taki stan rzeczy należy wiązać z tym, iż omawiana wartość transakcji kartowych jest sumą wartości transakcji gotówkowych i bezgotówkowych, stanowiących w pewnym zakresie substytuty. Dynamika zmiany wartości transakcji była niższa niż dynamika wzrostu liczby transakcji praktycznie o połowę, gdyż w okresie tym znacząco spadła średnia wartość transakcji dokonywanych kartami płatniczymi przedstawiona na kolejnym wykresie.

Średnia wartość transakcji (w zł) na koniec poszczególnych lat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

W analizowanych latach średnia wartość transakcji zmniejszył się o 100 zł (40,32%) pomimo wzrostu inflacji w tym okresie o 21,93%[1]. Największe spadki średniej wartości transakcji w ujęciu wartościowym miały miejsce w 2009 (o 14 zł), 2012 (o 16 zł) i 2014 (o 28 zł). Porównując dynamikę rok do roku to największy spadek o 14,53% nastąpił w 2014 roku.

Nieprzerwany spadek średniej wartości transakcji obserwowalny od 2007 roku nie oznacza jednak problemów występujących na rynku kart płatniczych. Sytuację tę należy łączyć z zwiększaniem się ilością kart masowych (głównie debetowych) oraz upowszechnianiem się transakcji zbliżeniowych, stworzonych w celu ułatwienia transakcji niskokwotowych (znacząco obniżających średnią wartość transakcji).

Transakcje bezgotówkowe

Za pośrednictwem kart płatniczych można dokonywać zarówno transakcji gotówkowych, jak i bezgotówkowych. Mianem transakcji bezgotówkowych określa się te operacje, w cyklu rozliczania których, na żadnym etapie nie jest wykorzystywana gotówka. Transakcje bezgotówkowe (dokonane zarówno kartami płatniczymi oraz instrumentami pieniądza elektronicznego) są zatem substytutem tradycyjnych transakcji kasowych, i w przyszłości poprzez ich upowszechnianie będzie możliwe całkowite wyeliminowanie gotówki z obiegu.

Liczba i wartość transakcji bezgotówkowych oraz ich dynamika zmian na koniec poszczególnych lat.

Rok Liczba transakcji (w mln szt.) Dynamika r/r liczby transakcji (w %) Wartość transakcji (w mld zł) Dynamika r/r wartości transakcji (w %)
2006 76 12,2
2007 131 172,37 16,1 131,97
2008 158 120,61 18,6 115,53
2009 192 121,52 21,3 114,52
2010 231 120,31 25,1 117,84
2011 280 121,21 29,6 117,93
2012 326 116,43 32,4 109,46
2013 392 120,25 36,5 112,65
2014 553 141,07 44,4 121,64
2015 707 127,85 51,0 114,86
2016 863 122,07 61,6 120,78

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

Analizując transakcje bezgotówkowe dokonane kartami płatniczymi w latach 2006-2016 można zauważyć, że zarówno ich liczba, jak i wartość wzrasta znacznie szybciej niż ogólna wartość i liczba transakcji dokonanych kartami płatniczymi. Liczba transakcji bezgotówkowych wzrosła bowiem o 1035,62%, a wartość transakcji o 404,91%, czyli odpowiednio o 704,34 p.p. i 247,46 p.p. więcej niż w przypadku wszystkich transakcji kartowych. Największe przyrosty miały miejsce w 2007 i 2014 roku, kiedy to liczba transakcji zwiększyła się 72,37% i 41,07, a wartość o 31,97% i 21,64%. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej informacje, oraz że w okresie dziesięciu lat liczba wszystkich kart zwiększyła się zaledwie o 55,06%, oczywistym staje się, że liczba transakcji dokonywanych pojedynczą kartą płatniczą w okresie dziesięciu omawianych lat znacząco się zwiększyła.

Liczba i wartość transakcji bezgotówkowych z roku na rok wzrasta, lecz podobnie jak w przypadku ogólnej liczby kart płatniczych liczba transakcji bezgotówkowych wzrosła znacząco szybciej niż ich wartość. Jest to oczywiście związane z rozwojem infrastruktury służącej do obsługi kart płatniczych i technicznego aspektu kart płatniczych (szczególnie pojawienie i rozwój kart z funkcją zbliżeniową). Kombinacja tych elementów umożliwia dokonywanie szybkich i bezpiecznych transakcji niskokwotowych, znacząco zwiększających ilość transakcji, a zmniejszających ich średnią wartość.

Średnia liczba transakcji bezgotówkowych dokonywanych kartą płatniczą w poszczególnych kwartałach na przestrzeni lat 2007-2016.

Źródło: opracowanie własne na podstawie kwartalnych raportów NBP dotyczących informacji o kartach płatniczych.

Liczba transakcji przeprowadzanych za pośrednictwem jednej karty płatniczej w ciągu kwartału zwiększyła się w analizowanym okresie prawie pięciokrotnie (o 451,89%), z 4,2 transakcji w pierwszym kwartale 2007 roku do 23,4 w ostatnim kwartale 2016 roku. Na powyższym wykresie widoczny jest wyraźny trend wzrostowy. W wielu przypadkach jednak w pierwszym kwartale danego roku zaobserwować można spadek liczby transakcji, w stosunku do roku poprzedniego. Jest to zapewne efekt sezonowy wywołany znaczącym zwiększeniem ogólnej liczby transakcji w punktach handlowo-usługowych w okresie świątecznym. Najdynamiczniejsze wzrosty średniej liczby transakcji bezgotówkowych przeprowadzanych za pośrednictwem karty płatniczej miały miejsce w latach 2014-2016, kiedy to liczba takich transakcji podwoiła się. Jest to zapewne rezultatem wspomnianego już wcześniej obniżenia stawek opłaty interchange i związanego z tym zwiększania się ilości akceptantów oraz usuwania przez nich ograniczeń związanych z transakcjami kartowymi.

Szczegółowe opisy poszczególnych elementów rynku kart płatniczych oznaczone zostały tagiem: karty płatnicze.

[1] Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1950 roku, GUS, http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/roczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-w-latach-1950-2014/?pdf=1.