Bankomat – garść podstawowych informacji o funkcjonowaniu tego urządzenia cz. 2

wypłata bankomat karta płatnicza ATM wpłata pieniędzy pobieranieLiczba i operatorzy bankomatów w Polsce

Dane zawarte w poniższej tabeli obrazują, liczbę bankomatów poszczególnych operatorów funkcjonujący w Polsce w miesiącu lipcu 2017 roku pochodzą ze strony karty.pl. Narodowy Bank Polski zgodnie z ustawą o statystyce publicznej zbiera i analizuje takie dane, ale nie może ich publikować.

L.p. Operator Liczba bankomatów Udział w rynku (w %)
1 Euronet Polska Sp. z o.o. 7436 32,24
2 PKO Bank Polski SA 3166 13,73
3 Planet Cash (IT Card Centrum Technologii Płatniczych SA) 2557 11,09
4 Bank Polskiej Spółdzielczości SA 2444 10,60
5 Bank Pekao SA 1756 7,61
6 Bank Zachodni WBK SA 1715 7,44
7 Spółdzielcza Grupa Bankowa (SGB Bank SA) 1399 6,07
8 ING Bank Śląski SA 753 3,26
9 Bank Millennium SA 491 2,13
10 SKOK 24 (Aplitt SA) 421 1,83
11 Global Cash (Aplitt SA) 379 1,64
12 Cash Zone (Cardtronics Polska) 200 0,87
13 Euro Bank SA 173 0,75
14 Krakowski Bank Spółdzielczy 89 0,39
15 Citi Handlowy (Bank Handlowy w Warszawie SA) 58 0,25
16 CashLine (Services Zone SA) 27 0,12
Razem 23064 100,00

Źródło: Opracowanie własne na podstawie zestawienie informacji o liczbie bankomatów każdego z banków, http://www.karty.pl/bankomaty.php?statystyka=bank,

Operatorem posiadającym najwięcej bankomatów w Polsce w lipcu 2017 roku był niezależny operator firma Euronet, do którego należał prawie co trzeci bankomat w naszym kraju. Na drugim miejscu z 13,73% udziałem w rynku uplasował się największy bank w naszym kraju, czyli PKO Bank Polski SA. Trzecie miejsce pod względem liczby posiadanych bankomatów przypadło kolejnemu, niebankowemu operatorowi firmie Planet Cash, której właścicielem jest IT Card Centrum Technologii Płatniczych SA. Podmiot ten posiadał w lipcu 2557 bankomatów. Pierwsza trójka zestawienia posiadała łącznie 13159 bankomatów, co stanowi 57,5% wszystkich bankomatów w naszym kraju. Według pozyskanych danych czwarte miejsce pod względem ilości posiadanych bankomatów zajmował Bank Polskiej Spółdzielczości SA. Jest to jednak pewne uogólnienie. Bankomaty te należą bowiem zarówno do Banku BPS, jak też 352 zrzeszonych z nim banków spółdzielczych i jednego z dwóch banków współpracujących[1].

Uwzględniając podział na operatorów bankowych i niebankowych, można stwierdzić, iż uzyskane w wyniku takiej agregacji grupy mają podobny udział w liczbie bankomatów. W lipcu 2017 roku urządzenia należące do banków stanowiły bowiem 52,22% (12044 bankomatów), a niezależnych operatorów 47,78% (11020 bankomatów) wszystkich bankomatów w Polsce. W ostatnich latach jednak liczba urządzeń należących do operatorów niezależnych zwiększała się szybciej niż tych należących do banków. Jeżeli ten trend się utrzyma w najbliższym okresie możemy spodziewać się, że to właśnie operatorzy niezależni działające w porozumieniu z licznymi bankami zdominują rynek.

Bankomatowym modelu biznesowym

W typowym bankomatowym modelu biznesowym można wyróżnić cztery główne grupy podmiotów[2]:

  • organizację płatniczą, która licencjonuje banki (lub inne instytucje finansowe) oraz niezależnych operatorów bankomatów (Independent ATM Deployer, IAD), a także określa zasady funkcjonowania systemu płatności,
  • bankach (lub innych instytucjach finansowych) oraz kartowych systemach klubowych emitujących karty płatnicze,
  • bankach będących właścicielami bankomatów obcych lub sieciach niezależnych operatorów bankomatów,
  • klientach posługujących się kartami w celu wypłaty z bankomaty.

Poza tymi podmiotami do systemu bankomatowego można zaliczyć także firmy zewnętrzne świadczące usługi, takie jak np. ochronę bankomatu, rozliczanie transakcji, transport gotówki, ubezpieczenie, montażu i demontażu oraz konserwacji urządzenia na rzecz operatora/właściciela bankomatu. W uproszeniu model opłat w systemie bankomatowym został przedstawiony poniżej.

opłaty bankomaty schemat opłaty operator interchangeŹródło: opracowanie własne.

Zgodnie z powyższym modelem klient podejmując gotówkę z bankomatu powinien płacić prowizję na rzecz wydawcy karty. Banki często jednak rezygnują z tej opłaty w przypadku operacji dokonywanych we własnych bankomatach, rzadziej w przypadku bankomatów należących do innych operatorów. Wynika to z faktu, że właściciel bankomatu pobiera opłatą interchange od podmiotu będącego wydawcą karty[3]. Kierunek przepływu opłaty interchange w transakcjach bankomatowych jest zatem odwrotny do kierunku przepływu tej opłaty w przypadku transakcji kartowych, gdzie to emitent karty pobiera opłatę od agenta rozliczeniowego[4].

W niektórych państwach klient podejmujący gotówkę z bankomatu płaci również opłatę dodatkową surcharge (nazywaną także: convenience fee, direct charge lub access fee), której beneficjentem jest bezpośrednio właściciel bankomatu. Opłata tego typu w Polsce obecnie nie funkcjonuje.

Poza wymienionymi już opłatami zgodnie z przedstawionym modelem w systemie bankomatowym występuje również opłata licencyjna, która stanowi przychód organizacji płatniczej. Głównym jej płatnikiem są banki wydawcy kart płatniczych, obciążeni zarówno od wartości transakcji (processing fee) oraz od liczby przeprowadzonych transakcji (swift fee)[5]. Opłaty te występują zarówno w transakcjach gotówkowych, jaki i bezgotówkowych.

Ekonomiczność bankomatów zależy bezpośrednio od liczby i wartości przeprowadzanych za ich pośrednictwem operacji. Z tego względu sieć bankomatów na terenie małych miast i wsi jest bardzo ograniczona. Występują tam przeważnie wyłącznie bankomaty banków spółdzielczych. Lokalny charakter tych banków i rozległa sieć placówek umożliwia bowiem dostarczanie usług bankowych tam, gdzie banki komercyjne (ze względu na niską opłacalność) nie otwierają swoich placówek[6].

Poprzedni wpis: Bankomat – garść podstawowych informacji o funkcjonowaniu tego urządzenia cz. 1

[1] Według danych Banku BPS dostępnych pod adresami https://www.bankbps.pl/placowki-i-bankomaty oraz https://www.bankbps.pl/o-grupie-bps
[2] J. Górka, Rozwój sieci bankomatów w Polsce a opłaty interchange i surcharge, „Gospodarka narodowa”, nr 7-8, 2011, s. 89.
[3] Ibidem, s. 91.
[4] Ibidem, s. 98.
[5] Ibidem, s. 92.
[6] G. Woźniewska, Problem konkurencyjności banków spółdzielczych, [w:] Współczesna bankowość spółdzielcza, (red.) A. Szelągowska, CeDeWu, Warszawa 2012, s. 135.