Determinanty popytu i podaży

popyt, podaż, mikroekonomia, makroekonomia, ekonometria, cena, iloścCzym są determinanty?

Determinanty są określonymi parametrami (wyznacznikami), które w istotny sposób wpływają na jakieś zjawisko lub proces. Określenie „determinanty” jest najczęściej stosowane w naukach ekonomicznych (szczególnie w takich dziedzinach jak mikro- i makroekonomia) oraz medycynie.

Determinanty popytu

Zmiana ceny danego dobra powoduje wzrost lub spadek wielkości popytu na dane dobro, czyli przesunięcie w górę lub w dół po krzywej popytu. Natomiast wzrost lub spadek popytu wywołany przez determinanty popytu przesunięcie całej krzywej w lewo lub prawo. Istnieje wiele czynników (determinant) rynkowych oraz pozarynkowych, które kształtują wielkość popytu. Znaczną część determinantów popytu się jednak pomija, ze względu na ich niską istotność. Determinanty popytu przy niezmiennej cenie dobra:

  • Najistotniejszą cenową determinanta popytu jest dochód konsumentów, czyli określona kwota pieniędzy, którą konsumenci mogą wydać w określonym czasie. Poza nielicznymi wyjątkami związanymi z określonymi grupami dóbr (dobra niższego rzędu, efekt snoba itp.) wzrost dochodu powoduje wzrost popytu.
  • Ceny dóbr komplementarnych i substytucyjnych. Nikogo raczej nie dziwi, że istotny wpływ na popyt danego dobra mają inne produkty i usługi oferowane na rynku. Szczególnie ceny dóbr komplementarnych użytkowanych łącznie z danym dobrem lub dóbr substytucyjnych mogących zastąpić dane dobro. Przykładowo wzrost ceny benzyny może spowodować spadek popytu na samochody (dobra komplementarnego), a wzrost ceny margaryny może spowodować wzrost popytu na masło (substytutu).
  • Gusta, upodobania, preferencje, moda. W kategorii tej zawierają się wszystkie czynniki, które związane są z naszymi odczuciami względem danych dóbr. Odczucia ta w dużej mierze zależą od ciągłego postępu technicznego i wszechobecnych działań marketingowych.
  • Przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości. Racjonalni konsumenci spodziewając się wzrostu cen (np. na skutek hiperinflacji) kupują na zapas, natomiast spodziewając się spadku cen zwlekają z dokonaniem zakupu.
  • Kolejną bardzo istotną determinantą popytu jest liczba konsumentów. O ile na skutek wzrostu ludności nie dochodzi do pauperyzacji, to wzrost liczby ludności pozytywnie wpływa na popyt.
  • Czynniki socjokulturowe. Czynniki takie jak zmiany wielkości dostępnej siły roboczej, struktura społeczna oraz etniczna, struktura zatrudnienia, wykształcenie, struktura płci.
  • Klimat, pory roku. Zmiany pogody, szczególnie te niepodziewane wymuszają odpowiednie zmiany zachowań ludności. Przykładowo długotrwale susze powodują wzrost zapotrzebowania na butelkowaną wodę, a długotrwałe opady na wzrost popytu na parasole.
  • Sytuacja polityczna. W sytuacji niepewności związanej z przyszłością część ludzi, pragnie się przygotować zbierając odpowiednie zapasy.

Determinanty podaży

Przy określonej niezmiennej cenie, determinanty podaży powodują przesunięcie całej krzywej podaży. Zatem przedsiębiorcy wytwarzają więcej lub mniej przy tej samej cenie towaru lub usługi na rynku. Determinanty podaży przy niezmiennej cenie dobra:

  • Do jednych z najistotniejszych determinant podaży zalicza się czynniki produkcji (praca, kapitał ziemia), a dokładniej mówiąc związane z ich pozyskaniem koszty. Wzrost kosztów związanych z wytworzeniem danego dobra powoduje oczywiście zmniejszenie skłonności przedsiębiorców do jego wytwarzania, natomiast spadek kosztów skutkuje zwiększeniem ilości dóbr dostępnych dla konsumentów.
  • Działania państwa związane z podatki i subsydiami istotnie wpływają na podaż danego dobra. Podatki traktować można bowiem jako koszt dla przedsiębiorstwa, a subsydia (dofinansowywanie określonych działań przedsiębiorców przez państwo) jako czynnik zmniejszający koszty i zachęcający do zwiększania podaży.
  • Klimat, pory roku. Nieoczekiwane zmiany czynników pogodowych w niektórych branżach istotnie wpływają na produkcję określonych podmiotów.
  • Innowacyjne koncepcje związane z nowymi technologie i postęp techniczny przyczyniają się do efektywniejszego gospodarowania zasobami. Ograniczenie ilości niezbędnych do produkcji materiałów, ilości odrzutów, czasu niezbędnego na konserwację urządzeń i wielu innych kosztów powoduje wzrost produkcji (podaży) przy tej samej cenie towaru lub usługi.
  • kolejną istotną determinanta podąży jest ilość podmiotów wytwarzających określone dobra. Zarówno czysty monopol, jak i konkurencja doskonała są zagadnieniami dosyć teoretycznymi, nie ulega jednak wątpliwości, że wraz ze zmianą ilości podmiotów w danej gałęzi zachodzi wiele różnych procesów. Jeżeli założymy, że cena jest stała to wzrost ilości podmiotów powinien zwiększyć podaż.
  • Przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości. Podmioty oczekujące wzrostu kosztów zwiększają produkcję, aby wytworzyć jak najwięcej przed podwyżkami. Następnie podaż wraca do normy.
  • Ceny dóbr komplementarnych i substytucyjnych. Jeżeli ceny powiązanych dóbr rosną i ich produkcja staje się bardziej rentowna, to przedsiębiorstwa w miarę możliwości aby maksymalizować zysk przeznaczą więcej zasobów na te dobra.
  • Ostatnią determinantą podaży, o której warto wspomnieć jest import oraz eksport. Otwarte granice umożliwiają import danych dóbr z państw, w których ich produkcja jest tańsza, co zwiększa podaż lub eksportować do państw gdzie produkcja jest droższa, co zmniejsza podaż. Przyczyną takich wahań mogą być zmiany kursów walutowych.