Formy rozliczeń bezgotówkowych (instrumenty bezgotówkowe)

karta kredytowa debetowa, mobilny terminal płatniczy POS, polecenie bezgotówkoweRozliczenia bezgotówkowe zgodnie z art. 63 ust. 3 ustawy Prawo bankowe można podzielić na cztery główne grupy: przelewy bankowe, polecenia zapłaty, czeki rozrachunkowe oraz elektroniczne instrumenty płatnicze. Nie jest to jednak katalog zamknięty, dopuszcza się więc występowanie innych form rozliczeń bezgotówkowych.

Polecenie przelewu (przelew bankowy) jest dyspozycją klienta lub osoby przez niego umocowanej do obciążenia rachunku określoną kwotą na rzecz konkretnego beneficjenta. Dyspozycja może być złożona w placówce banku za pośrednictwem dokumentu papierowego, jak też poprzez bankowość elektroniczną, aplikację bankowości mobilnej lub telefonicznie.

płatności bezgotówkowe, schemat przelewu polecenia, klasyfikacja

Źródło: schemat zaczerpnięty z oficjalnej strona KIR SA, https://www.banki.kir.pl/elixir/system-elixir/

Polecenie zapłaty (direct debit) charakteryzuje się tym, iż podmiotem inicjującym obciążenia rachunku nie jest właściciel rachunku, a jego dłużnik. Taka forma rozliczeń dedykowana jest do regulowania powtarzających się płatności, niezależnie jednak od częstotliwości ich występowania oraz kwoty. Znaczącą barierą w popularyzowaniu polecenia zapłaty stanowi obowiązek składania specjalnych formularzy akceptacyjnych usługę przez klienta, przez co cały proces ulega znacznemu wydłużeniu[1]. Na regulację zobowiązań w takiej formie zgodę musi wyrazić również beneficjent (np. towarzystwo ubezpieczeniowe, operator telefoniczny, dostawca prądu lub gazu) zyskuje on bowiem gwarancję terminowej spłaty zobowiązań (jeżeli dłużnik posiada odpowiednie saldo środków na rachunku), lecz z drugiej strony posiadacz rachunku w wyznaczonym terminie może odwołać transakcję.

bezgotówkowe transakcje, bank, schemat polecenia zapłaty

Źródło: schemat zaczerpnięty z oficjalnej strona KIR SA, https://www.banki.kir.pl/elixir/system-elixir/

Czek rozrachunkowy to szczególna forma czeku, jego zastosowanie ograniczone jest wyłącznie do rozliczeń bezgotówkowych. Czek ten stanowi dyspozycję dłużnika (wystawcy) udzieloną bankowi do obciążenia jego rachunku określoną kwotą, na którą został wystawiony i jednoczesnego uznania tą kwotą rachunku wierzyciela (odbiorcy)[2].

Pojęcie elektronicznego instrumentu płatniczego w polskim porządku prawnym zostało zdefiniowane po raz pierwszy w nieobowiązującej już ustawie z  2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych, według której był to każdy instrument płatniczy, w tym z dostępem do środków pieniężnych na odległość, umożliwiający posiadaczowi dokonywanie operacji przy użyciu elektronicznych nośników informacji lub elektroniczną identyfikację posiadacza niezbędną do dokonania operacji, w szczególności kartę płatniczą lub instrument pieniądza elektronicznego[3].

[1] E. Ślązak K. Borowski, Bankowość elektroniczna, [w:] Współczesna bankowość, (red.) M. Zaleska, Difin,Warszawa 2007, s. 250.
[2] R. Jagiełło, Bankowość korporacyjna, [w:] Współczesna bankowość, (red.) M. Zaleska, Difin, Warszawa 2007, s. 179.
[3] Art. 2 pkt 4 ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych z dnia 12.09.2002 r. (Dz. U. nr 169 poz. 1385).