Historia bankowości spółdzielczej w Polsce

7) społeczności lokalnej – której działalność i rozwój przekłada się bezpośrednio na funkcjonowanie związanych z nią spółdzielni.

Koncepcje zaprezentowanych wcześniej prekursorów ruchu spółdzielczego nie miałycharakteru jednolitego. Mieli oni różne podejście odnośnie modelu biznesowego oraz organizacji tworzonych podmiotów. H. Schulze-Delitzsch zapoczątkował tworzenie instytucji nazywanych bankami ludowymi, które charakteryzowały się działalnością głównie w małych i średnich miastach. Ich funkcjonowanie opierało się na obsłudze kupców, rzemieślników jak też najemnych robotników. Udzielały one dofinansowania na cele inwestycyjno-rozwojowe, czym przyczyniały się do wzrostu zamożności członków spółdzielni. Odmienny model zaproponował F. W. Raiffeisen, ,,który opowiadał się za zrzeszeniami spółdzielczymi organizującymi niewielką liczbę osób dobrze się znających i darzących się zaufaniem. Według niego stworzenie takiego podmiotu nieopartego na zdezintegrowanych zbiorowościach, tylko na naturalnych więziach jest możliwe wyłącznie na wsi, gdzie w pełni można wykorzystać idee wzajemnej pomocy chrześcijańskiej. Początkowe niepowodzenia związane z towarzystwami wspierającymi biedną ludność w wiosce Weyerbusch i okręgu Hammersfield skłoniły go opierania przyszłych przedsięwzięć na zasadzie samopomocowej, a nie jak dotychczas dobroczynności. Pierwsza spółdzielnia kredytowa udzielająca niskooprocentowanych pożyczek została stworzona przez Raiffeisena w 1862r. w Anhausen. Opisane modele działalność spółdzielni szybko zaczęły się rozpowszechniać na terytorium Niemiec i krajów niemieckojęzycznych, a następnie całej Europy.

Rozwój ruchu spółdzielczego na ziemiach polskich w czasie zaborów

Ze względu na sąsiedztwo ziem polskich z kolebką ruchu spółdzielczego również i tutaj zaczęły powstawać lokalne instytucje kredytowe. Ich głównym zadaniem miała być walka z lichwą oraz kultywowanie tradycji patriotycznych. Narodziny i rozwój spółdzielczości w Polsce był zdeterminowany podleganiem tych ziem w ówczesnym okresie pod zabory trzech mocarstw. Najtrudniejsze warunki panowały w zaborze rosyjskim, który był znacznie zacofanym pod względem społeczno-ekonomicznym. Ponadto znajdujące się na tym obszarze polskie spółdzielnie były doświadczane ciągłymi represjami ze strony kolejnych carów, którzy postrzegali je oni jako zagrożenie dla rosyjskich interesów. Zabór austriacki charakteryzował się natomiast niskim uprzemysłowieniem. Uwidaczniało się to szczególnie w porównaniu z zaborem pruskim. Choć nie przeszkodziło to wykształceniu się zarówno towarzystw zaliczkowych inspirowanych bankami ludowymi, jak też kas oszczędnościowo-zaliczkowych opartych na modelu Raiffeisena. Te ostatnie, zaczęto później nazywać kasami Stefczyka od nazwiska założyciela pierwszej takiej instytucji Franciszka Stefczyka. Proces rozwoju spółdzielni kredytowych na zachodnich ziemiach polskich, stanowiących ówcześnie część Prus, przybrał charakter zbliżony do rozwoju tego rodzaju instytucji na innych terenach niemieckich. W zaborze tym szczególnie we wczesnej fazie rozwoju przeważały banki ludowe zorganizowane według zasad H. Schulze-Delitzsch.

Wpływ I i II Wojny Światowej na polskie spółdzielnie

Po I Wojnie Światowej Polska odzyskała niepodległość. Młode państwo powstało na terenach spustoszonych wojną i pozbawionych sprawnie funkcjonującej gospodarki. W skutek wojny wiele spółdzielni zostało zlikwidowanych, a te które przetrwały utraciły znaczną część kapitałów. W celu odbudowy polskiej spółdzielczości niezbędne były działania mające na celu ujednolicenie zasad ich funkcjonowania. Te bowiem, ze względu na odmienne środowiska ich funkcjonowania znacznie się od siebie różniły. Proces ten został zapoczątkowany w 1920 r. wprowadzeniem po raz pierwszy do polskiego porządku prawnego określenia ,,spółdzielnia”. Dziesięć lat później funkcjonowało już 13 tys. spółdzielni posiadających ponad 3 mln członków. Znaczną część wśród tych podmiotów stanowiły instytucje zajmujące się udzielaniem drobnych kredytów. Ten dynamiczny rozwój ruchu spółdzielczego został jednak przerwany wybuchem II Wojny Światowej. Polskie spółdzielnie znajdujące się na terenach przyłączonych do Niemiec i tych zajętych przez ZSRR zostały zlikwidowane. Pozostałe znajdujące się na obszarze Generalnej Guberni zostały podporządkowane niemieckiemu Urzędowi Nadzoru Bankowego.

Po zakończeniu wojny banki spółdzielcze wznowiły działalność na zasadach wykształconych podczas dwudziestolecia międzywojennego. Nowe władze uznały jednak że ich działalność jest niezgodna z koncepcją gospodarki centralnie sterowanej. W konsekwencji podmioty te wraz z pozostałymi spółdzielniami pozbawione zostały samodzielności, ich nowym zadanie miało być wspieranie planów państwowych, nie zaś działalność na rzecz członków.

Kształtowanie się współczesnego sektora bankowości spółdzielczej

Istotne zmiany dla sektora spółdzielczego nastąpiło w 1975 toku kiedy to w wyniku połączenia Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych z Bankiem Rolnym powstała nowa instytucja, państwowo-spółdzielczy Bank Gospodarki Żywnościowej. W nowopowstałym podmiocie dominującą rolę posiadało państwo z 54% udziałem, pozostała część czyli 46% należało do banków spółdzielczych, które obligatoryjnie zostały zobowiązane do posługiwania się właśnie taką nazwą i zrzeszenia się w BGŻ.