Historia kart płatniczych w Polsce i na świecie

płatności bezgotówkowe, plastikowy pieniądz, karta debetowa prepaid, karty kredytoweEwolucja kart płatniczych na świecie

W literaturze naukowej brak porozumienia w kwestii, które wydarzenie należy uznać za oficjalny moment narodzin kart płatniczych. Według jednej z wiodących teorii pierwszymi prototypami kart płatniczych były dowody imienne wydawane przez Hotel Credit Letter Company w 1894 roku[1]. Za ich pośrednictwem można było regulować zobowiązania wobec hotelu, zatem według obecnych standardów były to karty dwustronne.

Kolejnym etapem rozwoju kart płatniczych było wydanie pierwszej karty kredytowej. Miało to miejsce w 1917 roku, emitentem była firma handlowa Sears&Roebuck, wydająca metalową płytkę zawierająca informacje o wysokości kredytu przyznanego konkretnemu klientowi[2]. Wkrótce później podobne instrumenty płatnicze przeznaczone dla pracowników i kluczowych klientów emitować zaczęły amerykańskie koncerny handlowe oraz towarzystwa naftowe. W dalszym ciągu umożliwiał one jednak wyłącznie dokonywanie bezgotówkowych zakupów dóbr i usług w placówkach wydawcy. Pierwszymi bankami, które zdecydowały się w 1947 roku na wydawanie kart płatniczych były Franklin National Bank i Flatbush National Bank, od tego momentu karty płatnicze zaczęły się zmieniać w instrument rozliczeniowy[3].

Podmiotem odpowiedzialnym za zmianę tworzywa, z którego wykonywano karty była organizacja Diners Club, która w 1958 roku wyemitowała kartę wykonaną z tworzywa sztucznego. Na tym etapie rozwoju kart płatniczych zarezerwowane były wyłącznie dla ludzi zamożnych. Służyły im do dokonywania łatwych i bezpiecznych transakcji w czasie podróży. Umasowienie kart płatniczych nastąpiło wraz z powstaniem nowych systemów kartowych tworzonych przez banki.

Do Europy karty płatnicze „przywędrowały” wraz z amerykańskimi turystami w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Do krajów, które szybko zaakceptowały nową formę rozliczeń należały Francja i Anglia, natomiast na rynku Włoskim i Niemieckim, gdzie konsumenci silnie przyzwyczajeni byli do tradycyjnych form płatności proces ten postępował znacznie wolniej[4].

W latach 70. XX wieku karty BankAmericard (późniejszej organizacji Visa) zaczęto wyposażać w pasek magnetyczny, dzięki czemu czas autoryzacji skrócił się z pięciu minut potrzebnych na autoryzację telefoniczną, do zaledwie jednej minuty[5]. W kolejnych latach trwały prace zmierzające do zwiększenia roli kart płatniczych poprzez rozszerzanie ich funkcjonalności. Do tego procesu niezbędne było jednak wyposażenie ich w mikroprocesor. Pierwsza karta z chipem została wydana w 1985 roku we Francji, 15 lat po pierwszej udanej próbie połączenia tworzywa sztucznego z mikroprocesorem. W 1995 roku ujednolicono standardy kart z chipem w standardzie EMV (Europay, MasterCard oraz Visa), co doprowadziło do zwiększenia bezpieczeństwa i obniżenia kosztów transakcji, a także wyeliminowanie problemów związanych z niekompatybilnością systemów. Pierwsza karta umożliwiająca dokonanie niskokwotowej transakcji zbliżeniowej, bez konieczności potwierdzania jej PIN-em została wydana w 2002 roku w USA.

Proces rozwoju karty płatniczych jak i całego rynku płatniczego w ostatnich latach znacząco przyspieszył. Płatności kartą stają się szybsze, bezpieczniejsze, wygodniejsze i tańsze niż te przeprowadzane za pomocą gotówki. Dla wielu jest to pretekst przemawiający za tym, aby całkowicie wycofać gotówkę z obiegu, należy jednak pamiętać, że ciągle posiada ona wiele zalet.

Historia kart płatniczych w Polsce

Pierwsze karty płatnicze w naszym kraju pojawiły się wraz z turystami z USA i Europy Zachodniej. Ich akceptację w niektórych hotelach, restauracjach, galeriach sztuki i sieciach sklepów (Baltona, Pewex, Cepelia) rozpoczęto w 1968 roku[6]. Centrum rozliczeniowe stanowił Dział Legitymacji Kart Polskiego Biura Podróży Orbis, rozliczający transakcje dokonane kartami Diners Club (od 1968), American Express (od 1971), Carte Blanche (od 1973), Americard (współcześnie Visa, od 1974), MasterCharge (współcześnie MasterCard, od 1975), Access (od 1975) oraz JCB (od 1986)[7]. Pierwsze karty wydane w Polsce w 1991 roku służyły wyłącznie do wypłaty gotówki z bankomatów wydawcy, którym był Bank Polska Kasa Opieki S.A.

Natomiast pierwszą karta umożliwiającą dokonywanie płatności była Visa Business, wydawana od maja 1991 roku przez Bank Inicjatyw Gospodarczych SA. Karta ta przeznaczona była dla klientów instytucjonalnych, aby ją uzyskać należało wnieść depozyt wynoszący 200 mln złotych lub 20 tys. dolarów amerykańskich[8]. Karty z podobną funkcjonalnością przeznaczone dla klientów indywidualnych emitował od 25 lutego 1993 roku bank Pekao SA. W kolejnych latach wiele banków w celu zaspokojenia oczekiwać klientów wprowadziło karty płatnicze do swojej ofert. Szybko rosła również sieć bankomatów oraz akceptantów. Za pierwsze karty z chipem uznaje się karty Oskar wydawane przez 3 banki spółdzielcze zrzeszone wówczas z Gospodarczym Bankiem Wielkopolskim SA. Natomiast pierwszą kartę bezstykową wprowadził w 2007 roku bank BZ WBK.

[1]W. Szmydt, Bankowość elektroniczna instrumenty płatnicze w praktyce, ARTPRESS studio grafiki komputerowej sp. j., Inowrocław 2004.s.39.
[2] S. Flejterski B. Świecka, Rynek karty płatniczych. Historia i perspektywy plastikowego pieniądza, Wydawnictwo Zachodniopomorskiej Szkoły Businessu, Szczecin 1996, s. 2.
[3] J. Kukulski I. Pluta, Karty płatnicze. Teoria i praktyka, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998, s.13.
[4] W. Szmydt, Bankowość elektroniczna…, op. cit., s. 39.
[5] S. Juszczyk T. Żak, Ewolucja kart płatniczych w Polsce, „Zarządzanie Finansami i Rachunkowość”, 2 (3) 2014, s. 69.
[6] A. Bury, Karty płatnicze, CeDeWu, Warszawa 1999, s. 71.
[7] Ibidem
[8] 25 lat kart płatniczych w Polsce. Rewolucja trwa, https://www.visa.pl/o-nas/aktualnosci/25-lat-kart-platniczych-w-polsce-rewolucja-trwa-1424541?returnUrl=/o-nas/aktualnosci/listing?tag=hce