Ig Nobel – najpierw śmiech i niedowierzanie, później zaduma

maskotka ig nobel gnojek badania antynobel nagroda stinker nauka

„The Stinker” oficjalna maskota The Ig® Nobel Prizes. Źródło: https://www.improbable.com/ig/

Nagrodo Ig Nobla? Pierwsze słyszę

O nagrodzie Nobla przyznawanej za szczególne osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, biologii, literatury i pokoju na świecie oraz nagrodzie im. Alfreda Nobla przyznawanej za badania ekonomiczne słyszeli prawie wszyscy. Znacznie mnie osób słyszało o nagrodzie Ig Nobla. Wyróżnieniu przyznawanemu corocznie dziesięciu podmiotą (naukowcom, firmą, instytucją) za ich niezwykłe i ekscentryczne badania lub osiągnięcia.

Początkowo nagroda ta była przyznawana za odkrycie, których „nie da się lub nie powinno się powtarzać”, w wielu mediach podkreślano wyłącznie dziwność oraz śmieszność tych osiągnięć (z tego względu nagrodę Ig Nobla nazywa się czasami „antynoblem”). Hasło to z czasem uległo pewnej dezaktualizacji i zaczęło dominować inne “honor achievements that first make people laugh, and then make them think.” – w wolnym tłumaczeniu „uhonorować osiągnięcia, które najpierw śmieszą, później skłaniają do myślenia”. W większości przypadków, po usunięciu widocznej na pierwszy rzut oka otoczki dziwności i śmieszności można dostrzec wartość naukową lub dydaktyczną prowadzonych prac.

Zadaniem Ig Nobli jest propagowanie nauki, medycyny oraz technologii. Uświadamianie zwykłym ludziom, że życie naukowca nie jest aż takie nudne i że ciągle jest wiele do odkrycia, nawet w naszym codziennym życiu (przykładem może być efekt Krugera-Dunninga).

Obecnie Ig Noble, czy jak kto woli antynoble nie są postrzegane jako powód do wstydu, wielu naukowców jest dumna z tej nagrody. I chętnie bierze udział w zwariowanej ceremonii rozdania nagród, aby się odprężyć od codziennej pracy. Warto w tym miejscy wspomnieć historię Andrieja Gejma, który w 2010 roku, dziesięć lat po otrzymana Ig Nobla odebrał w Sztokholmie „prawdziwego” Nobla za odkrycie grafemu. Nigdy zatem nie wiadomo, które badania okażą się przełomowe dla ludzkości.

Ig Noble – kwestie techniczne

Pierwsze Ig Noble zostały przyznane w 1991 roku przez komitet powołany przez czasopismo Annals of Improbable Research (Roczniki Badań Nieprawdopodobnych), a wręczone zostały w sali wykładowej w Massachusetts Institute of Technology (MIT). Na ceremonię zostało zaproszone 90 osób. Od 2006 roku nagrody te wręczane są na ekscentrycznej ceremonii odbywającej się w sali dziewiętnastowiecznego Sanders Theatre (Harvard University). Ig Noble zawdzięczają nazwę angielskiemu słowu „ignoble” (po polsku haniebny), brzmiącemu podobnie jak „Nobel”.

Co roku do otrzymania tej nagrody nominowane jest kilka tysięcy podmiotów. Wielu naukowców zgłasza się samodzielnie licząc na to, że ich badania kogoś zainteresują i pomogą zdobyć niezbędne środki na kontynuowanie projektów. Laureaci Ig Nobla od 2013 roku otrzymują nagrodę finansową w wysokości 10 bilionów dolarów Zimbabwe. Banknoty o takim nominale zostały zakupione specjalnie w tym celu w okresie hiperinflacji wywołanej przez politykę naczelnika banku centralnego Zimbawe (Reserve Bank of Zimbabwe), Gideo Geno (uhonorowanego Ig Noblem w dziedzinie matematyki). W ujęciu materialnym większą wartość posiada jednak wręczany laureatowi dyplom i specjalnie przygotowana co roku statuetka.

Ceremonii wręczenia antynobli jest równie wyjątkowa jak dokonania laureatów. Rozpoczyna się ona tradycyjnym powitaniem „Witajcie, witajcie” wypowiadanym w kilkunastu językach. Następnie, tak jak podczas gali wręczenia „prawdziwych” nobli  ma miejsce przedstawienie tegoroczny laureatów i ich osiągnięć. Przerywane jest ono jednak ciągłymi wydarzeniami specjalnymi i mini wykładami zaproszonych gości. Nieustannie rozpraszanych przez rzucane na scenę papierowe samolociki. Nad zapewnieniem odpowiednio sprawności ceremonii wręczenia Ig Nobli czuwa ośmioletnia dziewczynka „Miss Sweetie Poo”, która podchodzi do przynudzającego prelegenta i aż do czasu zakończenia wykładu nieustannie powtarza „przestań, jestem znudzona” Na gale przyjeżdża wielu laureatów Ig Nobli oraz laureaci „prawdziwych” Nobli, którzy zajmują się wręczaniem antynobli zwycięzcom.

Przykładowe badania i osiągnięcia nagrodzone antynoblami:
Najciekawsze badania nagrodzone Ig Noblami cz. 1
Najciekawsze badania nagrodzone Ig Noblami cz. 2
Najciekawsze badania nagrodzone Ig Noblami cz. 3
Najciekawsze badania nagrodzone Ig Noblami cz. 4
Najciekawsze badania nagrodzone Ig Noblami cz. 5