Kim tak naprawdę jest kretyn, matoł, imbecyl, idiota lub debil?

głupek, debilizm, kretynizm, smieszna czapka, głupi, smieszny, choroba, W języku polskim występuje stosunkowo duża liczba różnych wulgaryzmów i obelg. Niektóre z nich pojawiające się obecnie wyłącznie w mowie potocznej początkowo było fachowymi terminami medycznymi. Jeżeli dziś ktoś nazwie nas debilem, matołem, kretynem, idiotą lub imbecylem to raczej nie jest to profesjonalna diagnoza medyczna. Terminy te (z nielicznymi wyjątkami) nie są już bowiem używane w pierwotnym znaczeniu przez lekarzy. Z tego względu warto się zastanowić, które z przytoczonych określeń jest bardziej obelżywe. Wiedza ta może okazać się przydatna w kontaktach z różnymi debilami, kretynami lub zwykłymi idiotami.

Debil – osoba dotknięta debilizmem

Debilizm w nomenklaturze psychologicznej został zastąpionym określeniem „niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim”. Według obecnej klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV osoby dawniej nazywane debilami posiadają IQ wynoszące 55-69 w skali Wechslera (gdzie średnia z populacji wynosi 100, a odchylenie standardowe 15). W przypadku debili odpowiednio wcześnie rozpoczęte leczenie umożliwia prowadzenie praktycznie normalnego życia. Jeżeli jednak choroba niezostanie odpowiednio zdiagnozowana to rozwój umysłowy może zatrzymać się na poziomie 10-12 letniego dziecka.

Imbecyl – osoba dotknięta imbecylizmem

Na podobnej zasadzie jak powyżej imbecylizm został zastąpiony określeniem „niepełnosprawność umysłowa w stopniu umiarkowanym”. Osoby dotknięte tą chorobą posiadają IQ w przedziale 35-54 skali Wechslera, a ich rozwój umysłowy porównywany jest do umysłu dziecka w wieku 6-9 lat. Samodzielne funkcjonowanie takiej osoby jest zatem bardzo utrudnione.

Idiota – osoba dotknięta idiotyzmem

Idiotyzm nosi obecnie miano „niepełnosprawności intelektualnej w stopniu znacznym”. Upośledzenie to pomimo leczenia umożliwia chorym osobą wykonywanie wyłącznie najprostszych czynności domowych. Rozwój umysłowy tych osób odpowiada rozwojowi umysłowemu dziecka w wieku 3-5 lat. Obecnie mianem osób niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu znacznym określa się osoby o IQ wynoszącym według skali Wechslera od 20 do 34, a poniżej tego poziomu używa się określenia niepełnosprawność intelektualna w stopniu głębokim. Dawaniem mianem idiotów nazywano obydwie te grupy.

Kretyn/matoł – osoba dotknięta kretynizmem/matołectwem

Kretynizm (matołectwo) to nieobowiązująca już nazwa choroba nazywanej obecnie „wrodzonym zespołem niedoboru jodu”, która w wyniku niedorozwoju gruczołu tarczycy oraz hormonów wytwarzanych przez tarczycę powoduje poważny niedorozwój umysłowy oraz często również fizyczny. Choroba może rozwijać się już u nienarodzonych dzieci, a konsekwencje braku odpowiednio wczesnego leczenia są nieodwracalne. Profilaktyka polega na spożywaniu odpowiednich ilości substancji zawierających jod lub odpowiednich medykamentów przepisanych przez lekarza.

Kogo zatem można nazwać kretynem, matołem, imbecylem, idiotą lub debilem?

W zasadzie to każdego, należy się jednak liczyć z konsekwencjami. Nasza fachowa diagnoza może być bowiem z niewyjaśnionych przyczyn uznana za obelgę. Schorzeniom takim jak debilizm, kretynizm, imbecylizm, matołectwo, idiotyzm ze względu na poprawność polityczną zmieniono nazwy już kilkadziesiąt lat temu, zanim to się jeszcze było modne.

Nie należy również używać przedstawionych powyżej określeń jako synonimów, określenie debil, jest mniej obraźliwe niż imbecyl, a to zaś mniej obraźliwe niż idiota. Z powodu braku odpowiedniej skali dla niektórych przypadków, słowo „idiota” można poprzedzić odpowiednim przymiotnikiem np. skończony, zwykły, kompletny, ale to już jest wyższa szkoła jazdy, przeznaczona wyłącznie dla fachowców.