Problem Pana i Sługi – kto tak naprawdę rządzi?

rządzić pan sługa król rozkaz koronaProblem Pana i Sługi – wprowadzenie

Problem Pana i Sługi (lub Pryncypała i Agenta) ze względu na swój charakter jest jednym z podstawowych zagadnień nauk ekonomicznych. Problem ten występuje zawsze, gdy Pan musi przekazać Słudze prawo podejmowania decyzji lub działań w jego imieniu. Czyni to, gdyż uwarz, iż przyniesie mu to korzyści. Przykładowo pracodawca zatrudnia pracownika, aby ten wykonywał za niego rutynowe i czasochłonne czynności. Dzięki ten pracodawca będzie mógł zająć się bardziej złożonymi zagadnieniami, takimi jak np. nowa kampania reklamowa.

Wiadomo jednak, że pracodawca, czyli Pan nie jest wstanie nadzorować wszystkich działań pracownika, czyli Sługi. Sługa zawsze posiada przewagę informacyjną na temat swoich planowanych i podejmowanych działań. Jeżeli interes Pana i Sługi nie jest taki sam może dochodzić do niepożądanych sytuacji. Załóżmy, że pracodawcy zależy na rozwoju firmy, gdyż planuje prowadzić ją do końca życia, natomiast pracownik myśli o zmianie pracy i los tej firmy go nie obchodzi. Z tego względu będzie starał się pracować jak najmniej lub nienależycie wykonywać swoje obowiązki. Oczywiście z punktu widzenia pracodawcy jest to niepożądane. Zatem musi on nieustannie nadzorować pracownika, aby ten postępował należycie.

Kontrolowanie wszystkich działań Sługi nie jest jednak optymalnym rozwiązaniem, gdyż np. pociąga to za sobą nadmierne koszty. Pan musi wiedzieć, że Sługa zawsze będzie posiadał nad nim przewagę informacyjną. I tak sformułować zawieraną z nimi umową, aby zabezpieczyć swoje interesy. Typowym działaniem jest premiowanie Sługi za działania zgodne z zamysłem Pana (np. premia finansowa za wykonanie planu sprzedażowego), a jeżeli jest to niemożliwe stworzenie rozsądnego aparatu nadzorczego.

Problem Pana i Sługi w polityce, czyli kto tak naprawdę rządzi

Wiadomo, że społeczeństwo czyli suweren powinno mieć największy wpływ na to co się dzieje w kraju. Jednakże zajmowanie się bieżącymi kwestiami dotyczącymi funkcjonowania państwa przez wszystkich obywateli było by nieefektywne. Zatem Społeczeństwo jako Pan zleca to swoim przedstawicielom, którzy są jego Sługami.

Politycy powinni zatem realizować to czego oczekuje społeczeństwo. Nie zawsze się tak jednak dziej, gdyż interes Sługi może nie być zbieżny z interesem Pana. Przykładowo Społeczeństwo oczekuje, że politycy zwiększą finansowanie służby zdrowia. Oni jednak tego nie czynią i zwiększają kwotę środków przeznaczonych na finansowanie największych partii politycznych, gdyż zbliżają się wybory, a oni chcą zapewnić sobie kolejna kadencja. Z tego względu poczynania polityków muszą być nieustannie nadzorowane przez dziennikarzy, organizacje społeczne oraz samych obywateli, aby realizowali oni zamysł swojego Pana. Tak aby rządził naród, a nie polityczne elity.

Należy jednak mieć na uwadze, że świat nie jest czarno-biały, a większość ludzie to głupcy, którzy lubią konsumować kiełbasę wyborczą i być przekupowani przez państwo swoimi własnymi pieniędzmi. Zatem politycy czasami będą musieli postąpić wbrew woli narodu, aby go chronić przed nim samym (jak rodzić zabierający zapałki małemu dziecku). Nie można np. zgodnie z wolą społeczeństwa z roku na rok zwiększać wydatków na zasiłki społeczne i emerytury kosztem wydatków na ochronę zdrowia i edukację, gdyż w przyszłości może to spowodować upadek państwa. Takie decyzje państwa powinny być jednak dobrze wyjaśnione społeczeństwu, aby przynajmniej jego część rozumiała zamysł polityków, i nie uważała, że Sługa bezczelnie rządzi swoim Panem.