Stawka POLONIA jako miernik kosztu pieniądza na rynku międzybankowym

wzrosty niebieski wykres flamseterIndex POLONIA – krótka definicja

Stawka referencyjna POLONIA związana jest z transakcjami OIS (Overnight Index Swap), czyli jednodniowymi operacjami swap zawieranymi na rynku międzybankowym. Mówiąc w dużym uproszczeniu stawka POLONIA obrazuje wysokość oprocentowania po jakim banki pożyczają sobie pieniądze na czas jednego dnia.

Stawkę POLONIA uznać można za benchmark obecnej sytuacji płynnościowej na rynku międzybankowym. Stanowi ona średnią ważoną ze stawek oraz kwot transakcji udostępnionych przez znaczną część banków komercyjnych funkcjonujących w Polsce. Od pierwszego marca 2017 w fixingu bierze udział 21 banków (pełna lista na stronie Stowarzyszenie Rynków Finansowych ACI Polska, właściciela praw do POLONII). Podmioty te zobowiązane są do godziny 16,45 przekazać do NBP informacje o transakcjach, które miały miejsce do 16,30. Po odpowiednim przetworzeniu o godzinie 17,00 NBP publikuję wysokość stawki. POLONIA jest odpowiednikiem europejskiej stawki EONIA.

W ostatnich miesiącach wysokości stawki POLONIA oscyluje przeważnie w granicach 1,4-1,5%. Co jest zgodne z założeniami NBP, który stara się, aby jej wysokość była zbliżona do wysokości stawki referencyjnej. Jednakże na koniec poszczególnych miesięcy dochodzi do istotnych wahań, zarówno wzrostów jak i spadków. Jest to oczywiście związane z prawnymi wymogami płynnościowymi względem banków. W środę 04.10.2017 przy stosunkowo niedużych obrotach (479,40 mln zł) stawka referencyjna POLONIA wynosiła 1,41%. Dla porównania WIBOR O/N wynosił 1,58%, a WIBID O/N 1,33%.

POLONIA a WIBOR – kilka istotnych różnic

WIBOR publikowany jest o godzinie 11,00, a POLONIA o 17,00. W czasie tych sześciu godzin miejsce ma wiele transakcji oraz wydarzeń, które istotnie wpływają na rynek. Uwzględnienie tych informacji jest bardzo istotne w przypadku krótkoterminowych depozytów, takich jak depozyty jednodniowe (overnight, O/N). WIBOR  jest zatem dobrą miarą kosztu pieniądza w przypadku dłuższych terminów, lecz nie sprawdza się tak dobrze jak stawka POLONIA w transakcjach O/N.

W transakcjach IRS wykorzystujących stawkę WIBOR dochodzi do rozliczeń brutto pomiędzy uczestnikami, występuje zatem istotne ryzyko nieodzyskania w pełni powierzonych środków, co wiąże się z stosowną premię za ryzyko. W przypadku transakcji OIS opartych na stawce POLONIA, występuje wyłącznie rozliczenie netto.

Ostatnią istotną różnicą jest fakt, że WIBOR ustalany jest wyłącznie na podstawie deklaracji banków, a stawka POLONIA na realnych transakcjach. Stawkę uzyskana w konsekwencji rzeczywistych operacji trudno jest zmanipulować, a tą opartą na deklaracjach największych banków znacznie prościej. Jest to bardzo trudne, ale nie niemożliwe.

Tezę tę można poprzeć przywołując kwestię manipulacji stawką LIBOR (europejski odpowiednik stawki WIBOR) poprzez zmowę cenową. Według ustaleń w latach 2005-2012 pracownicy kilkunastu największych banków funkcjonujących w Europie z powodzeniem starali się odpowiednio zwiększać lub zmniejszać wysokość stawki LIBOR. Wykorzystywanej jako benchmark przy wycenie większości instrumentów finansowych denominowanych w EUR, GBP, CHF o szacowanej wartości ponad 400 bilonów dolarów. Łupem przestępców padła bardzo niewielka część tej kwoty, zaledwie kilkaset milionów (nawet odpowiednie organy unijne miały problem z określeniem konkretnej kwoty). Przypadek ten obrazuje, że jeżeli ktoś posiada władzę, aby ustalać jakiś benchmark (stawka LIBOR) i jednocześnie czerpać zyski z jego zmiany to pokusa jest bardzo duża, i żadne przepisy prawa, czy kodeksy etyczne takiej osoby nie powstrzymają. Ofiarami całego procederu jak zwykle były osoby prywatne lub przedsiębiorcy.