Survivorship bias

błąd, dobór, selekca, przeżywalność, statystyki, wybieranie, zniekształcanie, obrazSurvivorship bias, zwany błędem przeżywalności lub błędem selekcji

Zjawisko to polega na nieuwzględnianiu w czasie badania obserwacji, które nie przetrwały danego procesu (nie zostały zaliczone do próby). Survivorship bias w znaczący sposób zaburza wiarygodność uzyskiwanych informacji i może prowadzić do niewłaściwych wniosków. W większości przypadków mamy do czynienia z zawyżonym prawdopodobieństwem uzyskania pozytywnego rezultatu lub spotęgowaniu jego efektu.

Survivorship bias jest bardzo powszechnym zjawiskiem

Błąd przeżywalności zaburza efekty badań i obserwacji w wielu różnych dziedzinach, najczęściej jednak spotykany jest w kontekście analiz finansowych. Z tego powodu poniższe przykłady dotyczą właśnie tej tematyki.

Przykład 1: Stopy zwrotów nowych funduszy inwestycyjnych są niesamowite

Prezentowana sytuacja będzie trochę przejaskrawiona i przedstawiona za pomocą skrótów myślowych, niewykluczone jednak, że może się zdarzyć w normalnych warunkach gospodarczych. Załóżmy więc, że na rynku powstaje nowe towarzystwo funduszy inwestycyjnych (TFI) i od razu powołuje 10 różnych funduszy inwestycyjnych. Większość z nich jest bardzo agresywna, co wiąże się możliwością uzyskania wysokich stóp zwrotu lub poniesienia znacznych strat. Dodatkowo fundusze są sobie przeciwstawne, mamy więc np. fundusz zajmujący pozycję krótką na walorach przedsiębiorstw z Ameryki Południowej oraz drugi zajmujący na tych samych walorach pozycję długą. Nieważne więc co się stanie z tymi walorami mamy praktycznie zagwarantowany dodatni zwrot z inwestycji w przypadku połowy funduszy.

W pierwszych okresach działalności TFI nie przejmuje się zbytnio wielkością powierzonych środków pienięznych, którymi zarządza, wyłącznie czeka. Cała magia dzieje się kilka dni przed upływem roku od powstania funduszy inwestycyjnych lub przed końcem okresu sprawozdawczego. TFI likwiduje wtedy fundusze z negatywną stopą zwrotu, nie są wcięć one uwzględniane w badaniu. Nasz podmiot natomiast może się pochwalić, że średnio w ciągu roku wszystkie fundusze przynoszą np. 10% zysku. Nie jest to jednak wynik zbyt zadowalający. TFI idzie więc dalej likwidując dodatkowo 3 fundusze z najniższą dodatnią stopą zwrotu, co sprawia, że teraz może pochwalić się średnią stopą zwrotu 40% rocznie.

Czysta psychologia

Zwykły inwestor indywidualny w tym samym czasie, w którym działały przedstawione powyżej fundusze osiągnął 15% i był bardzo zadowolony, dopóki nie dowiedział się o średniej stopie zwrotu osiąganej przez to TFI. Pomyślał więc „po co tracić mnóstwo czasu, poszerzać swoją wiedzę skoro nigdy nie będę tak dobry jak profesjonaliści” i powierzył swoje środki temu TFI, tak samo jak rzesze innych inwestorów. Nie wiedział jednak, że wynik ten był osiągnięty w wątpliwym moralnie procederze (w efekcie manipulacji informacjami). Celowe pominięcie części obserwacji to właśnie błąd selekcji (survivorship bias).

W efekcie całego procederu TFI zdobyło pożądane przez siebie fundusze, zapewniające sobie możliwość funkcjonowania w przyszłych latach.

Morał z całej opowieści jest taki, że nie wierzmy, w gwarantowane bardzo wysokie stopy zwrotu z funduszy inwestycyjnych. Stopa zwrotu 70% w ciągu roku jest oczywiście sukcesem, należy jednak pamiętać, że może być ona kwestią przypadku i nie mamy gwarancji jej powtórzenia w przyszłych latach.

Przykład 2: Sprzedam tanio licencję na sukces

Przeważnie jest tak, że wiele osób odnoszących znaczy sukces w jakiejkolwiek dziedzinie nie zna przyczyn tego tryumfu. W żaden sposób nie przeszkadza to im jednak w dawaniu „dobrych rad” wszystkim wokół. Skutkuje to setkami książek, poradników jak i co robić, aby osiągnąć niezwykłe zamierzenia.

Nikt jednak nie wspomina, że z tych rad korzystały setki lub tysiące osób, a tylko pojedynczym jednostką udało się osiągnąć cel, zapewne możliwy do osiągnięcia innymi prostszymi metodami.

Bycie przedsiębiorcą jest łatwe i przyjemne

Tym razem załóżmy, że badamy wzrost majątku przedsiębiorców prowadzących własną działalność gospodarczą przez pięć lat i otrzymujemy wynik +300%. Wniosek z takiego badania, jaki wyciąga społeczeństwo jest prosty, jeżeli chcesz się wzbogacić załóż własną działalność gospodarczą.

Jednakże badanie to uwzględnia tylko przedsiębiorców, którym udało się przetrwać 5 lat na rynku. W przypadku włączenia do próby tych, którzy zbankrutowali (będących zapewne w większości) otrzymali byśmy wynik np. -20%.

Zakończenie

Liczby nigdy nie kłamią, efekt manipulacyjny (zamierzony lub nie) zawsze zawiera się w doborze elementów uwzględnianych w badaniu. Survivorship bias jest doskonałym przykładem ukrywania porażek i  gloryfikacji zwycięstw w naszym codziennym życiu. Przy braku odpowiedniej wiedzy o między innymi tym zjawisku otrzymujemy spaczony obraz świata, w którym to my jesteśmy głupi, a wszyscy inni poza nami osiągają same sukcesy.